Mijn Boeddhisme

Je bent geboren en de rest vloeit daaruit voort. Daar kun je filosofisch over doen, je kunt cynisch worden doordat het gevolg bij uitstek de dood is. Dat maakt alles ertussen futiel. Echter, dat wist allemaal de geboorte niet uit. Gebeurd is wat nu eenmaal gebeurd is.

Je kunt dat accepteren, je kunt er ook driedubbel overheen gaan. Maak iets van je leven! Of ga een beetje de filosoof uithangen. Dat kan allemaal.

Het doet me denken aan sneldichters, vroeger op tv, die tegen het publiek riepen: 'Roept u maar!' Daar klonk dan een kreet, van een handlanger, of hij klonk niet, maar pas in de herhaling door de sneldichter zelf. Veel maakt het niet uit. Laten we hem niet te snel een bedrieger noemen. Hij reageert op wat er opkomt, en dat doen we allemaal, sinds onze geboorte.

Ik houd mijn hart vast, al mijn hele leven, voor mezelf, voor mijn naasten. Waarom moest mijn geliefde meemaken dat ik het aanlegde met een andere geliefde? Waarom moet mijn geliefde opgescheept zitten met mij, die daarnaast ook opgescheept zit met mezelf? Hoe hebben mijn ouders mij ooit kunnen wensen, verdragen en steunen zoveel als kon?

Allemaal vragen met een geur van: stel je toch voor dat het niet had gehoeven. Stel je toch voor dat al die filosofen die iets van mij moesten vinden, of vonden dat dat moest, van die taak verlost waren doordat ik er niet was. Opluchting, nee, niet eens opluchting, gewoon een last minder. Overigens: ik ben die filosofen niet tot last, ook bijna niet geweest, maar in mij groeit het verlangen om nog minder tot last te zijn. Zoiets als een blog die ergens bestaat maar niet wordt gepost op facebook.

Ergens, ooit, moeten we stuiten op een soort tolerantie in onszelf. We zijn er, en dat kunnen we ook niet helpen. Goed, dat is al heel wat. Dat zou een basis kunnen zijn om elkaar een beetje te laten bestaan, en misschien zelfs wel bij te staan. Begrijp me goed, niet door elkaar te kleineren, maar als basis voor andere dingen. Juist niet te kleineren, ik heb je hoog, maar ook als je er niets van had gebakken, mijn respect heb je.

Sorry kost je niets

Er zijn niet veel manieren om sorry te zeggen. Sorry blijft sorry. Wel kun je sorry's stapelen. Sorry! Je hoeft geen sorry te zeggen! Oké, sorry dan. Sorry, maar nu doe je het weer. Er zijn meer manieren om sorry te herhalen, vermenigvuldigen, de herhalingen te versnellen. Je kunt er moe van worden, je kunt er herboren uit komen.

Misschien dachten we nog dat sorry een betekenisvolle, riskante daad was. Zeker als er macht en geld mee gemoeid zijn kun je het sorry beter achterhouden. Het minste wat je kunt doen is een goede timing. Mediatraining. Zo dachten we.

Nu waait de wind alweer een tijdje anders. Alleen hebben we dat nog niet zo goed door. Politici wel. Die kunnen sorry zeggen en tegelijk trots zijn op tien jaar regeren. Juristen weten het vaak ook. Sorry is nog niet meteen bekentenis, nog niet aansprakelijkheid.

Dus sorry sprinter Dylan, je had het moeten zeggen, of sorry, je juridische adviseur had het je moeten zeggen. Laat die adviseur sorry zeggen. Het zal hem niets kosten. Nu sta je er niet alleen in de media gekleurd op, maar ook nog eens in deze blog. Sorry!

Controle is controle

Met mijn eenvoudige voorstellingsvermogen had ik het altijd zo in mijn hoofd zitten: in een democratie heeft het volk de macht. Dat volk kiest de leden van het parlement. En die stemmen over wetten. Die wetten worden opgesteld door het kabinet. Nu blijkt dat parlement door jan en alleman (het volk) te worden gezien als tegenmacht. Kan ik het nog volgen?

Ik lees zojuist dat ook onze held Pieter Omtzigt gewoon met zijn partij heeft meegestemd. Dat lijkt me op zichzelf terecht, want hij is gekozen en zijn partij is aan de macht. Maar waar gaat dan die hele heisa over dat hij kritische vragen stelt en dat het kabinet hem probeert te sensibiliseren?

Misschien helpt het als ik hier iets neerleg waar we samen onze hersens op kunnen stukmalen. Het parlement moet de regering controleren (koning en ministers). So far so good. De regering moet zich laten controleren. Dat is best een moeilijke gedachte. Hoe kun je je laten controleren? Het lijkt zo eenvoudig: de juiste informatie geven.

Moeilijker wordt het wanneer je deze formule weer verder uitlegt. De regering moet zich laten controleren zodat ze kan regeren. Als je het zo bekijkt heeft die regering er vaak niet veel belang bij om informatie te geven aan het parlement. Want blijkbaar houdt regeren nog steeds in, net als vroeger toen de koningen nog de macht hadden, dat je controle houdt over de gang van zaken.

We komen uit, geheel in de geest van deze blogserie, bij een eenvoudige formule die lijkt op een palindroom of tautologie. De regering controleert hoe ze gecontroleerd wordt. De regering laat zich controleren zodat ze kan controleren. Controle is controle over het controleren maar ook over het gecontroleerd worden.

Ik leg het je nog één keer uit

Bijna geen woord richt meer schade aan dan uitleggen. Hoezo? Dat zal ik je uitleggen.

Een of andere Franse filosoof heeft een keer uitgelegd dat je de ander dom maakt als je iets aan hem uitlegt. Je stelt jezelf automatisch in de positie dat jij het weet, en de ander niet.

Leerlingen staan mede daarom een beetje dubbel tegenover uitleggen. Aan de ene kant is het verslavend. Hoe meer uitleg hoe beter, en zelfs dat is niet genoeg. Een goede leraar is een leraar die goed en veel uitlegt. Aan de andere kant is die uitleg te veel. Een leraar die uitlegt activeert niet, hij doet het werk wat eigenlijk de leerling zelf moet doen om zich de stof eigen te maken. Daarom heeft de leerling het volste recht om uitleg te willen, en bij de uitleg uit het raam te kijken. De leerling begrijpt in al zijn domheid wat er fout is aan uitleg. Het is altijd te weinig en altijd te veel.

Ik nader de grenzen van deze blog, en je begrijpt nu beter waarom.

Een schrijver of leraar heeft altijd iets arrogants. Zhij is een betweter. Dat heeft zhijzelf ook wel door, en mede daarom legt zhij zo graag uit. Een leraar heeft vanwege zijn arrogantie heel wat uit te leggen.

En in jouw domheid schuilt dus een wijsheid die ons tot waanzin kan drijven. En ik kan het weten, want ik ben hier de schrijver.

Gewring

Nu ik voorlopig gestopt ben met filosofie, valt me op dat er nog een stuk leven overblijft. Dat lijkt een beetje op de bekende formule dat je nog een stuk maand overhoudt als het geld op is. Het geeft enerzijds een hoop vrijheid, anderzijds niet het soort vrijheid waar je geld voor nodig hebt, of in mijn geval filosofie.

Er wordt verschillend gedacht over de verhouding tussen filosofie en leven. Je hebt de School of Life, de filosofie volgens Alain de Botton en de levenskunst, waar ik altijd argwaan voelde opkomen. De filosofie wordt een soort slaafje om je te helpen op de goede manier te leven, om alles uit het leven te halen wat erin zit. Maar jongens, het leven is er hoe dan ook, of je er nu iets uit haalt of niet. Het wordt allemaal zo religieus!

Hier doet zich een kleine rimpeling voor. Die hele religieuze aanbidding van het leven, waar overigens ook mijn held Agamben volop aan meedoet, die verraadt een soort slaafsheid die ons ineens kan tegenstaan. Misschien is het een stukje eerlijker om terug te vallen op de existentialisten met hun literaire pendanten, zijzelf (Camus, Sartre) of zonder filosofie (Beckett). Het leven heeft iets walgelijks, het trekt zich niets aan van onze verering, het gaat hoe dan ook door, zelfs als we eruit zouden stappen.

Misschien denken we te automatisch dat we moeten terugwijken voor deze ontluistering. Zoiets zag ik ooit bij de Russische denker Solovjov, die zei: als je op het punt staat zelfmoord te plegen, dan kun je er achter komen dat je die hele toewijding ook in het leven en in de ethiek kunt steken. Als je dan toch iets wil doen, doe dan iets goeds. Camus is iets meer van: ja, je kunt me wat. Doe dit, doe dat, nooit is het adequaat, absurd blijft het. En hij stierf door een absurd auto-ongeluk, waardoor je bijna weer gaat denken dat dit ook weer betekenis heeft.

Er blijft iets wringen. En wringen blijft het. Je kunt er iets uit proberen te wringen, maar het wringt net zo goed iets uit jou. En dan blijft er misschien niet zo heel veel over. Er blijft iets over, maar misschien niet heel veel. Zo las ik in de krant het verhaal van de man die zeer levenslustig was, maar vlak voor zijn pensioen overleed aan corona. Voor hem bleef er dus niets over, ook dus geen gewring, maar wel voor zijn nabestaanden.

Zo ben ik geneigd het nu te zien, er is zin, er is leven, en er is gewring tussen beide. Het is een beetje te dit, een beetje te dat. Of heel veel daarvan, over de top of ver eronder. Het is maar de vraag of denken je iets brengt als je hierover denkt. Misschien moeten we denken meer zien als een andere naam voor dit gewring. Ik zie een dweil, een spons of een inktlapje. Allemaal visioentjes die op een of andere manier weer iets plooien en geplooid worden, met een beetje pijn en moeite, of met een milde lach. Dat kan ook, als je maar lang genoeg onder een boom zit, kun je uit het leven een milde lach wringen.


 

Tegen de filosofie

Er zijn tien redenen waarom we niet moeten doorgaan met filosofie:

1. Filosofie maakt mensen arrogant.

2. Als je praat over filosofen voelen mensen zich dom.

3. Filosofie is sinds Plato verzwakt, en de logische consequentie is verdwijning.

4. Filosofie levert niets op.

5. Als je nadenkt, moet je verder nadenken, en benader je dus het einde van het nadenken.

6. Filosofie leidt af van de dingen waar je vrienden het over willen hebben.

7. Filosofie is ingehaald door de feiten.

8. Filosofie brengt je van logica naar poëzie.

9. Filosofie is een institutie, en die moet je met kritiek bejegenen.

10. Filosofie maakt alle relaties kapot.

J'accuse

Arnon Grunberg heeft gezegd dat we elkaar niet meer moeten veroordelen omdat we bij een groep horen. Dat heeft indruk gemaakt. Parallel daaraan heeft de koning gezegd dat we niet meer moeten wegkijken als er iets gebeurt zoals de vervolging van de Joden in de oorlog. Ook dat heeft indruk gemaakt. Grunberg is nu koning en de koning schrijver.

Vanochtend stond er een brief in de krant van een mevrouw die Aleid Truijens bekritiseert om haar column waarin ze zestigplussers had opgeroepen zich te schamen, omdat ze het gedrag van jongeren bekritiseren. Truijens moet die toespraak van Grunberg nog maar eens goed lezen, al was het alleen maar om te ontdekken hoe giftig woorden kunnen zijn.

Ik probeer hierover na te denken. Ja, woorden zijn giftig, lees bijvoorbeeld Phaedrus van Plato. Woorden zijn tegelijk geneesmiddel en gif. Ook woorden die geneesmiddel zijn, zijn giftig, en ook giftige woorden zijn geneesmiddel, farmakon.

Hoe kunnen we het gif in de woorden van Grunberg ontdekken? Misschien ziet Grunberg dat gif zelf als hij ziet hoe zijn mooie woorden worden gebruikt om Truijens te beschuldigen die .. beschuldigt die... etcetera. De cirkel zal weer bij hemzelf uitkomen. Maar dat is ook wel weer goed, want zo zien we hoe woorden hun werk doen. Hoe schrijvers en koningen worden ingezet als wetgevers. Wat naar ik vrees ongelezen blijft is de twijfel waar deze mannen mee zitten, überhaupt dat ze ergens mee zitten.

Dat geldt natuurlijk ook voor de briefschrijver. Ik ben er niet in geslaagd de twijfel te zien tussen de regels van haar beschuldiging door. Anton, j'accuse!